Książ, (niem. Fürstenstein, Frstenberg, Vorstinburg, Vorstenberech, Wistenberch) – trzeci co do wielkości zamek w Polsce (po zamku w Malborku i Zamku Królewskim na Wawelu) położony w administracyjnych granicach Wałbrzycha. Zwany Perłą Dolnego Śląska jest jednym z elementów Szlaku Zamków Piastowskich. Niewielka część zespołu pałacowego jest udostępniona dla zwiedzających, w tym znajdujący się w części centralnej zamek piastowski.
Olbrzym zaczął powstawać prawdopodobnie ok. 1288 r. za czasów panowania w Świdnicy syna Bolesława Rogatki, Bolka I, który do Książa przeniósł dwór z Lwówka.
Kiedy zamki sudeckie straciły dawne znaczenie obronne, zaczęto oddawać je w ręce rodów rycerskich. W XIV w. także książańską warownię oddano w ręce prywatne i tak jak wiele innych stała się siedzibą rozpuszczonych rycerzy-rabusiów. Stan taki trwał aż do 1509 r., kiedy obiekt dostał się rodowi Hoberg, znanemu później jako Hochberg. W rękach Hochbergów Książ, razem z ogromnymi dobrami dziedzicznymi, pozostał do II wojny światowej, gdy zarekwirowali go hitlerowcy.
Czasy Hochbergów to liczne przebudowy i rozbudowy pałacowego kompleksu. Największe piętno w dzisiejszym wyrazie posiadłości odcisnęły lata baroku (XVIII w.). W tym okresie wytyczono zamkowe ogrody, a Książ stał się prawdziwie magnacką rezydencją. Złotym okresem w dziejach Książa był bez wątpienia XIX w. Okolice zamku stały się wówczas wielkim romantycznym założeniem przestrzennym. Powstały słynne stajnie i parkowe budowle. Gościli w Książu arystokraci i władcy Europy (m.in. car Rosji Mikołaj I i król Prus Fryderyk Wilhelm III).
W połowie tego stulecia, gdy Janowi Henrykowi X Hochbergowi z Książa przypadł majątek siostrzeńca z Pszczyny, dziedzice zaczęli nazywać siebie von Pless (z Pszczyny), gdyż dwór pszczyński uchodził za bardziej oświecony i intelektualny. Kiedy w 1891 r. kolejny Jan Henryk (tym razem XV) wyjechał jako młody dyplomata do Anglii i przywiózł stamtąd śliczną 18-letnią żonę, splótł w ten sposób z Książem i okolicami losy niezwykłej Daisy.
W 1939 r. państwo hitlerowskie zajęło pod pretekstem rzekomej zdrady (wynikającej z angielskich koneksji) większość dóbr Hochbergów. W 1941 r. naziści ostatecznie przejęli zamek i rozpoczęli z polecenia führera przebudowę, dewastując go i pozbawiając wielu starych elementów (np. freski z Krzywej Sali wrzucono do wąwozu). Pod budynkiem kilka tysięcy więźniów drążyło równocześnie kilometry sztolni, w ramach projektu "Riese" - tego samego, który zaowocował sztolniami w Górach Sowich. W Książu produkowana miała być podobno tzw. ciężka woda na potrzeby przygotowywanego rozwoju broni jądrowej. Zanim jednak inwestycję ukończono, Niemcy musiały podpisać kapitulację. Obecnie w sztolniach pod Książem zainstalowana jest superczuła aparatura Obserwatorium Geofizycznego PAN. Obserwatorium rejestruje życie skorupy ziemskiej. Aparaty wyczuwają fale trzęsień ziemi nawet w Alpach, we Włoszech. Rejestrują również zawały górniczych chodników na Górnym Śląsku czy pod Legnicą.
Dzieła dewastacji zabytku dopełnili Sowieci, którzy w 1945 r. na wiele miesięcy zagnieździli się w Książu. Potem przez 20 lat kolos stał pusty, pilnował go jedynie dozorca i trudno się dziwić, że z oryginalnego wyposażenia przetrwało tak niewiele.
Zamek jest udostępniony do zwiedzania, a część wnętrz naprawdę robi spore wrażenie. Znakiem czasu jest honorowe przywrócenie potomkowi władców zamku, Bolko von Hochbergowi z Monachium tytułu właściciela.
W parku książańskim wytyczono kilka szlaków spacerowych, prowadzących do punktów widokowych i wąwozów Pełcznicy oraz Szczawnika. Zasadzone tu jeszcze przez Hochbergów rododendrony kwitną od końca maja przez około 4 tygodnie. 15 hektarów czarownego kompleksu uznano za ogród dendrologiczny; rosną w nim 83 gatunki drzew i krzewów.
W skład książańskiej całości wchodzą też dawne stajnie zamkowe, słynące z hodowli koni rasy śląskiej, dziś Stado Ogierów Książ. Zwiedzanie zabytkowej stadniny z cenną 200-letnią krytą ujeżdżalnią.
Na wszystkich stronach naszej witryny używamy unikodu (UTF-8).
Jeśli masz kłopot z zobaczeniem polskich lub esperanckich liter, odśwież stronę.
Ostatnia aktualizacja: 2008-01-15